- Altı ay kuralı kalkmadı; mahkeme kararı yalnızca Daueraufenthalt-EU iznini ilgilendiriyor.
- En az on beş yıl yasal ikamet ve güvenceli geçim, Niederlassungserlaubnis'i altı ay kuralına karşı korur.
- Alman vatandaşıyla birlikte yaşayan eşlerin izni altı ay kuralıyla düşmez.
- Uzun kalacaksanız gitmeden önce yabancılar dairesinden yazılı belge ya da süre uzatımı alın.
Hasan Amca otuz yıldır Almanya'da yaşıyor. Emekli olmuş, yazı Türkiye'de geçirmiş: bahçe, deniz, torunlar. Ekim gelince sosyal medyada bir paylaşım görüyor: "Müjde! Mahkeme kararıyla altı ay kuralı kalktı!" Rahatlıyor ve yılbaşına kadar Türkiye'de kalmaya karar veriyor.
Peki Hasan Amca doğru mu yapıyor, yoksa döndüğünde havalimanında hiç beklemediği bir sürprizle mi karşılaşacak? Bu yazıda kuralın gerçekte ne olduğunu, kimin için esnek olduğunu ve yola çıkmadan önce neler yapmanız gerektiğini anlatıyorum.
Kural ne diyor?
Oturum izninin hangi durumlarda düştüğü, Almanya Oturum Kanunu'nun (Aufenthaltsgesetz) 51. maddesinde düzenlenir. Uzun süre yurt dışında kalanları ilgilendiren iki durum vardır:
- 01Altı ay kuralı
Almanya'dan çıktınız ve altı ay içinde geri dönmediniz: oturumunuz düşer. Bunun için ayrıca bir karar gerekmez, kanun gereği kendiliğinden olur. Yabancılar dairesi size daha uzun bir süre verdiyse o süre geçerlidir.
- 02Kalıcı olarak ayrılmak
Evi kapattınız, eşyaları Türkiye'ye taşıdınız, artık orada yaşamaya karar verdiniz. Bu durumda süreye bakılmaz; oturumunuz altı ayı beklemeden, ayrıldığınız anda düşebilir.
Mahkeme kararı neyi değiştirdi?
Sosyal medyada konuşulan karar, Avrupa Birliği Adalet Divanı'nın 20 Ocak 2022 tarihli C-432/20 sayılı kararıdır. Dava Almanya'dan değil Avusturya'dan geldi ve bir Kazakistan vatandaşıyla ilgiliydi.
Karar, yalnızca Daueraufenthalt-EU (AB uzun süreli ikamet izni) denen özel bir izin türünü ilgilendiriyor. Bu izin, AB dışında üst üste on iki ay kalındığında düşer. Mahkeme şunu söyledi: Kötüye kullanma hâlleri hariç, on iki ay dolmadan AB topraklarında birkaç gün bulunmak bile bu süreyi keser.
- Kararda konuşulan süre altı ay değil, on iki ay.
- Karar yalnızca Daueraufenthalt-EU iznini ilgilendiriyor.
- Bu hesapta Danimarka ve İrlanda, AB üyesi olmalarına rağmen AB dışı sayılır.
Kartınızda ne yazıyor?
Şimdi oturum kartınızı elinize alın. Sizin için hangi sürenin geçerli olduğunu kartta yazan izin türü belirler:
| Kartta yazan | Türkiye'de kalış sınırı | Bilmeniz gereken |
|---|---|---|
| Niederlassungserlaubnis (süresiz oturum) | 6 ay | Almanya'daki vatandaşlarımızın çoğunda bu yazar. Mahkeme kararı sizi doğrudan ilgilendirmez. |
| Daueraufenthalt-EU | 12 ay (AB dışında, üst üste) | Bu süre içinde AB'ye kısa bir geliş, süreyi keser. |
| Daueraufenthalt-EU, daha önce AB Mavi Kartı (Blaue Karte EU) ile gelenler ve aile birleşimiyle yanlarına gelen eş ve çocukları | 24 ay | AB Mavi Kartı, Türkiye'deki Mavi Kart ile aynı şey değildir. |
Türkiye yerine başka bir AB ülkesine, örneğin Hollanda'ya taşınırsanız durum farklıdır: On iki ay kuralı işlemez, ama Almanya dışında altı yılı doldurursanız ya da o ülkede aynı izni alırsanız Almanya'daki izniniz sona erer.
Sizi koruyan istisnalar
Kanunda birçok kişiyi koruyan istisnalar var. Bakalım siz hangisine giriyorsunuz:
- 01On beş yıl kuralı
Almanya'da en az on beş yıl yasal olarak yaşadıysanız Niederlassungserlaubnis'iniz ne altı ay kuralıyla ne de ülkeden ayrılmakla düşer. İki şart var: Geçiminiz güvence altında olmalı (örneğin emekli maaşınızla) ve kanunda sayılan ağır sınır dışı etme sebepleri bulunmamalı. Sizinle birlikte yaşayan ve Niederlassungserlaubnis'i olan eşiniz de aynı şartlarla korunur.
- 02Alman vatandaşıyla evlilik
Bunu çok az kişi biliyor: Alman vatandaşıyla evliyseniz ve evlilik birliği içinde birlikte yaşıyorsanız Niederlassungserlaubnis'iniz altı ay kuralıyla düşmez. On beş yıl ya da geçim şartı aranmaz; yalnızca ağır sınır dışı etme sebebi bulunmamalıdır.
- 03On beş yıl ve altmış yaş
On beş yıldır Almanya'dasınız ama geçiminiz tam güvence altında değil. Altmış yaşını doldurduysanız sizin için süre altı ay değil, on iki aydır. Eşiniz için de geçerlidir, ancak onun da altmış yaşını doldurmuş olması gerekir. Dikkat: On beş yıl olmadan yalnızca altmış yaş yetmez.
- 04Süre uzatımı
Hiçbir istisnaya girmiyorsanız Türkiye'ye gitmeden önce yabancılar dairesinden altı aydan uzun bir süre isteyin. Niederlassungserlaubnis'iniz varsa ve geçici bir sebeple gidiyorsanız (örneğin tedavi ya da hasta bir yakınınızın bakımı), kanun bu uzatmanın kural olarak verilmesini öngörür. Süreli oturumu olanlar da başvurabilir; onlar için karar dairenin takdirindedir.
Süre uzatımında iki altın kural
- Başvuruyu mutlaka gitmeden önce yapın.
- Başvuruyu yazılı yapın; gelen kararı pasaportunuzun yanında taşıyın.
On beş yıl kuralı ve süre uzatımı imkânı, Daueraufenthalt-EU sahipleri için de geçerlidir.
Türk vatandaşlarına özel koruma: ARB 1/80
Türkiye ile Avrupa Birliği arasındaki ortaklık ilişkisinden doğan 1/80 sayılı Ortaklık Konseyi Kararı (ARB 1/80), bazı Türk vatandaşlarına ek bir koruma sağlar. Ama bu koruma her Türk vatandaşı için değil; yalnızca bu karardan hak kazanmış kişiler için geçerlidir. Örneğin belirli bir süre düzenli çalışmış işçiler ya da onların yanına gelip hak kazanmış aile üyeleri.
Bu kişiler oturum haklarını Avrupa Birliği Adalet Divanı içtihadına göre iki durumda kaybeder: ağır bir sebeple sınır dışı edilirlerse ya da Almanya'yı haklı bir sebep olmadan kayda değer bir süre için terk ederlerse.
Almanya Federal İdare Mahkemesi kayda değer süre için on iki ayı ölçü olarak kullanıyor. Haklı bir sebep olmadan on iki aydan uzun yurt dışında kalmak, hayat merkezinin Almanya'dan taşındığına dair güçlü bir işaret sayılır. Ama bu, on iki ayı aşan herkesin hakkını otomatik olarak kaybettiği anlamına gelmez; haklı bir sebebinizin olup olmadığı ve Almanya'daki bağlarınız her olayda ayrıca değerlendirilir.
Oturum düştüyse her şey bitti mi?
Her zaman değil. Alman bir emeklilik kurumundan emekli maaşı alıyorsanız ve Almanya'dan ayrılmadan önce en az sekiz yıl yasal olarak burada yaşadıysanız, kanun size kural olarak yeniden oturum izni verilmesini öngörür. Şartlar her olayda ayrıca incelenir.
Ama bu, eski oturumunuzun geri gelmesi demek değildir: Yeni bir oturum izni alırsınız ve süreç genellikle konsoloslukta vize başvurusuyla başlar. Kapı tamamen kapanmaz, ama işler çok daha zahmetli hâle gelir.
Kendi durumunuzu kontrol edin
Önce kartınıza bakın: Niederlassungserlaubnis mi yazıyor, Daueraufenthalt-EU mu? Sonra kendinize şu soruları sorun:
- En az on beş yıldır yasal olarak Almanya'dayım ve geçimim güvence altında. İkisine de evet: izniniz altı ay kuralıyla düşmez.
- Alman vatandaşıyla evlilik birliği içinde birlikte yaşıyorum. Evet: bu tek başına yeterli, on beş yıl ya da geçim şartı aranmaz.
- On beş yıldır Almanya'dayım, geçimim tam güvence altında değil ama altmış yaşını doldurdum. Evet: sizin için süre on iki aydır.
- İlk iki sorudan birine evet dediyseniz: gitmeden önce yabancılar dairesinden oturumunuzun devam ettiğini gösteren belgeyi isteyin.
- Hiçbirine evet diyemiyorsanız ve altı aydan uzun kalacaksanız: gitmeden önce yazılı olarak süre uzatımı isteyin.
- Niederlassungserlaubnis'iniz varsa ve şartları taşıyorsanız, bazı durumlarda daha esnek koruma sağlayan Daueraufenthalt-EU'ya geçmeyi değerlendirin.
Almanya'daki bağlarınız
Eviniz, sağlık sigortanız ve banka hesabınız gibi unsurlar değerlendirmede dikkate alınabilir, ama hiçbiri tek başına hayat merkezinizin Almanya'da olduğunu kanıtlamaz. Ayrıca açıkça belirtelim: Konutunuzu bırakıp Almanya'da başka bir konut edinmiyorsanız adres kaydınızı sildirmeniz kanuni bir yükümlülüktür.
Hasan Amca'ya dönelim
Hasan Amca otuz yıldır Almanya'da ve emekli maaşı var. Kartında Niederlassungserlaubnis yazıyorsa, geçimi güvence altındaysa ve diğer şartları da taşıyorsa on beş yıl kuralından yararlanabilir. Ama bunun sebebi o mahkeme kararı değil, Alman kanunundaki on beş yıl kuralıdır. Hasan Amca akıllıysa bir sonraki yolculuğundan önce durumunu netleştirir, gerekirse o belgeyi alır ve içi rahat bir şekilde Türkiye'ye gider.
Kısacası: Altı ay kuralı kalkmadı. Ama doğru bilgiyle ve zamanında atılan doğru adımlarla, birçoğunuz oturumunuzu riske atmadan Türkiye'de uzun süre kalabilirsiniz. Uzun bir yurt dışı planınız varsa, yola çıkmadan önce kendi durumunuzu bir avukatla birlikte değerlendirin.
Sık sorulan sorular
Altı ay kuralı kalktı mı?
Hayır. Avrupa Birliği Adalet Divanı'nın C-432/20 sayılı kararı yalnızca Daueraufenthalt-EU iznini ve on iki aylık süreyi ilgilendiriyor. Niederlassungserlaubnis için altı ay kuralı aynen geçerli; ancak on beş yıl kuralı gibi istisnalar birçok kişiyi koruyor.
Her beş ayda bir Almanya'ya gelirsem oturumum güvende mi?
Her zaman değil. Hayatınızın merkezi fiilen Türkiye'ye taşınmışsa, altı ayı hiç doldurmasanız bile kalıcı olarak ayrıldığınız kabul edilip oturumunuz düşebilir.
On beş yıldır Almanya'dayım, Türkiye'de istediğim kadar kalabilir miyim?
Niederlassungserlaubnis'iniz varsa, geçiminiz güvence altındaysa ve ağır bir sınır dışı etme sebebi yoksa izniniz altı ay kuralıyla ya da ülkeden ayrılmakla düşmez. Yola çıkmadan önce yabancılar dairesinden bunu gösteren bir belge almanızı öneririz.
Türkiye'de hastalanıp dönemezsem ne yapmalıyım?
Altı ay dolmadan Türkiye'den yazılı olarak yabancılar dairesine başvurun ve süre uzatımı isteyin. Doktor raporlarını ve hastane kayıtlarını saklayın.
Kaynaklar
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve bireysel hukuki danışmanlık yerine geçmez.
Talha Barut, Antalya Barosu'na kayıtlı avukattır ve Hamburg Avukatlar Odası'na (Hanseatische Rechtsanwaltskammer) kabul edilmiştir. Hamburg'da Türk hukuku alanında danışmanlık verir, 2014'ten bu yana arabulucudur.
Av. Talha Barut hakkında
